काठमाडौं । चाँगुनारायण नगरपालिका, भक्तपुर जिल्लामा अवस्थित एक ऐतिहासिक र सांस्कृतिक दृष्टिले अत्यन्त महत्वपूर्ण नगरपालिका हो। 

यो नगरपालिका प्राचीन चाँगुनारायण मन्दिरको नामबाट नामकरण गरिएको हो, जुन नेपालकै सबैभन्दा पुरानो हिन्दू मन्दिरहरूमध्ये एक हो।

विकास क्षेत्रका विभिन्न गाउँ विकास समितिहरू—जस्तै चाँगुनारायण, दुवाकोट, झौखेल, र ताथली—लाई एकीकृत गरी वि.सं. २०७१ मा चाँगुनारायण नगरपालिका गठन गरिएको हो। काठमाडौं उपत्यकाको पूर्वी भागमा पर्ने यो नगरपालिका दक्षिणमा भक्तपुर नगरपालिका, पश्चिममा मध्यपुर थिमी, र उत्तर तथा पूर्वतिर नागारकोट तथा साँखुका हरियाली डाँडाहरूले घेरिएको छ।

सांस्कृतिक र ऐतिहासिक महत्व

चाँगुनारायण नगरपालिकाको मुख्य आकर्षण भनेकै चाँगुनारायण मन्दिर हो, जुन युनेस्को विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत छ। यो मन्दिर करिब १५०० वर्ष पुरानो मानिन्छ र भगवान विष्णुलाई समर्पित गरिएको हो। लिच्छवि कालको वास्तुकला, काठ र ढुंगामा गरिएको कलात्मक मूर्तिकला तथा अभिलेखहरूको उत्कृष्ट नमूना यस मन्दिरमा देख्न पाइन्छ।

त्यसैगरी, यहाँका पुराना नेवारी बस्तीहरू, ढुंगे शिलालेखहरू, र परम्परागत पर्वहरू यस नगरपालिकाको पहिचान हुन्। विशेषगरी प्रत्येक वर्ष मनाइने चाँगुनारायण जात्रा धार्मिक र सांस्कृतिक दृष्टिले अत्यन्त महत्वपूणर् मानिन्छ।

शिक्षा र पूर्वाधार

नगरपालिकामा सरकारी तथा निजी शिक्षण संस्थाहरू स्थापना हुँदै गएका छन्। यहाँका विद्यालय र कलेजहरू शिक्षाको पहुँच बढाउने दिशामा क्रियाशील छन्। दुवाकोट क्षेत्रमा रहेको काठमाडौं मेडिकल कलेज र त्यसअन्तर्गतको अस्पतालले यस क्षेत्रलाई स्वास्थ्य तथा शिक्षाको केन्द्रका रूपमा विकास गर्न सहयोग पुर्‍याएको छ।

सडक, खानेपानी, विद्युत्, तथा सफाइ सेवाको विकास गर्दै नगरपालिका आधुनिक पूर्वाधारको विस्तारमा सक्रिय रहेको छ।

पर्यटन र आर्थिक अवस्था

नगरकोट क्षेत्रको संस्कृति, प्रकृति र इतिहासलाई प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्यले ‘नगरकोट भ्रमण वर्ष’ आजदेखी सुरु भएको छ ।  चार नगरपालिकाको संयुक्त आयोजनामा भ्रमण वर्ष सुरु गर्न लागिएको हो ।

चाँगुनारायण मन्दिर, हाइकिङ ट्रेलहरू, र नगरकोटजस्ता दृश्यावलोकन स्थानहरूले यहाँको पर्यटन क्षेत्रलाई प्रोत्साहन गरिरहेका छन्। आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकहरूको आगमनले स्थानीय व्यवसायहरूमा सकारात्मक प्रभाव पारिरहेको छ।

कृषि अझै पनि धेरै स्थानीयवासीको प्रमुख जीविकोपार्जनको माध्यम हो। त्यसैगरी, होमस्टे कार्यक्रमहरू र स्थानीय बजारहरूको प्रवर्द्धनले पनि आर्थिक विकासमा टेवा पुर्‍याएको छ।

निष्कर्ष

नगर प्रमुख तथा वडा अध्यक्षहरूको नेतृत्वमा नगरपालिकाले समुदायको सहभागिता सुनिश्चित गर्दै समावेशी र दिगो विकासतर्फ पाइला चालिरहेको छ।
चाँगुनारायण नगरपालिका एउटा यस्तो क्षेत्र हो जहाँ प्राचीन इतिहास, जीवित संस्कृति, प्राकृतिक सौन्दर्य, र आधुनिक विकासबीचको अद्भुत समन्वय देख्न सकिन्छ। भक्तपुर जिल्लामात्र होइन, सिङ्गो नेपालको गौरवको प्रतीक बनेको यो नगरपालिका निरन्तर प्रगतिपथमा अघि बढिरहेको छ।